Geniz eti, bademcikten tehlikeli ÝSTANBUL - Aileler tarafýndan çok iyi bilinmeyen geniz eti büyümesi, çocuklarda yaygýn bilinen bademcikten daha ciddi sorunlara yol açabiliyor. Niþantaþý KBB Merkezi’nden Doç. Dr. Erhun Þerbetçi, geniz etinin uykuda solunum durmalarý, kulak iltihaplarý, çocuk sinüzitleri, yüz ve diþ geliþme bozukluklarý gibi hastalýklara neden olabildiðini söyleyerek “geniz eti iltahaplarýný önemli bir sorun haline getiren ise bademcik iltihaplarýnda olduðu kadar tanýnýn kolay konulamamasý” dedi. Halk arasýnda geniz eti olarak bilenen “adenoid” dokusu ile ilgili büyüme ve iltahaplanma sorunlarý özellikle 3 ile 7 yaþ arasýndaki çocuklarda daha sýk görülüyor. Büyüyerek burun boþluðunu arkadan týkayan geniz eti sorunlarý genellikle kendisini inatçý burun týkanýklýðý, aðzýn sürekli açýk kalmasý ve horlama gibi belirtilerle gösteriyor. Geniz etinin bademcikten daha tehlikeli olduðunu belirten Niþantaþý KBB Merkezi’nden Doç. Dr. Erhun Þerbetçi, “Geniz eti týpký bademcikler gibi vücudun baðýþýklýk sisteminin bir parçasýdýr ve dokusu da aslýnda ayný bademcik gibi lenf yapýsýndadýr. Üst solunum yolunun savunmasýnda rol oynayan geniz etinin bademcikten en önemli farký çok büyük olmasý halinde çocuk burun boþluðunu týkamasýdýr. Ancak her burun týkanýklýðý da geniz etine baðlý deðildir. Endoskopik muayene ile ayýrýcý taný yapmak gerekir” dedi. KESÝN TANI ÝÇÝN ENDOSKOPÝK MUAYENE GEREKÝYOR Doç. Dr. Erhun Þerbetçi, uykuda solunum durmalarýna, kulak iltihaplarýna, çocuk sinüzitlerine, yüz ve diþ geliþme bozukluklarý gibi hastalýklara da yol açabilen büyük geniz etlerinin iltihaplanarak enfeksiyonlara da yol açtýðýný belirtti. Geniz eti iltihaplarýnda yaþanan en büyük sorun ise bademcik iltihaplarýndaki kadar kolay taný konulamamasý olduðunu belirten, Doç. Dr. Þerbetçi, “Bademcikte iltihaplanmalara neden olan mikroplarýn ve bunlar arasýnda özel önem taþýyan beta mikrobunun yol açtýðý iltahaplanmalarda teþhis gözle muayenede ve boðaz kültürlerinde kolaylýkla yapýlabilmektedir. Ancak geniz bölgesinin gözle görülememesi ve boðaz kültürü alýnýrken genize ulaþýlamamasý nedeniyle geniz eti iltihaplarý atlanabiliyor ve tedavi eksik kalabiliyor. Oysa örneðin beta streptokoklar bademcikleri hastalandýrmadan sadece geniz eti iltahabý da yapabiliyor ve bu durumda sadece boðaz muayenesi ve kültürü yapýldýðýnda hastada gerçek sebep saptanamamýþ oluyor” diye konuþtu. ENDOSKOPÝ ÇOCUÐUNUZU KORKUTMASIN Çocuklarda geniz bölgesinin endoskopik muayenesinin doðru tanýyý koyabilmek açýsýndan çok önemli olduðunu dile getiren Doç. Dr. Þerbetçi, “bademciklerin deðil sadece geniz etinin iltihaplanabildiði durumlar da var ve özellikle bu durumlarda geniz bölgesinin görülebilmesi ayýrýcý tanýda ve doðru tedavide gerekli oluyor. Böyle durumlarda kesin taný için endoskopik muayene oldukça önemli” dedi. Doç. Dr. Þerbetçi, gerektiðinde yeni geliþtirilen çapý 1 milimetre kadar küçük endoskoplar kullanýlabildiðini ve deneyimli bir uzmanýn eþliðinde çocuk muayenelerinin kolaylýkla yapýldýðýný ve böylelikle çocuðun endoskopiyi neredeyse hissetmediðini belirtti. Geniz etinin ayýrýcý tanýsýnda hiçbir yöntemin endoskopik muayene kadar üstün olmadýðýný sözlerine ekleyen Doç. Dr. Þerbetçi, konu hakkýnda þu bilgileri verdi: “Yapýlan endoskopik muayene ile geniz eti hastalýklarýnýn rahatlýkla hangi evrede ve koþulda olduðu hatasýz bir þekilde saptanabiliyor. Bu sayede gereksiz antibiyotik tedavilerinin ve bazen de ameliyatlarýn yapýlmasý engellenmiþ oluyor. Ayrýca, endoskopik muayene, antibiyotik gerektiren durumlarda problemin viral üst solunum yolu enfeksiyonu zannedilerek yetersiz tedavi edilmesi riskini de ortadan kaldýrýyor ve eðer ameliyat gerektiren bir durum varsa ortaya konabiliyor. Böylelikle geniz etine baðlanabilen kulak gibi diðer komþu organ hastalýklarýnýn tedavileri de kolaylaþmýþ oluyor.”
Burun Ameliyatý ve sonrasý Burun Ameliyatý ve sonrasý Burun estetik ameliyatlarý dünyada en çok yapýlan estetik amaçlý ameliyatlardýr. Ameliyat süresi 1 - 1.5 saati aþmamaktadýr. Ancak özel durumlarda bu süre daha uzun olabilmektedir. Ameliyat sonrasý morluk ve þiþlik eskiden uygulanan cerrahi tekniklere göre çok daha az oranda görülmektedir. Burun içinde bir gün kalacak tampon ya da nefes almanýza engel olmayacak özel bir sünger ve burun dýþýný saran minik bir alçý ile uyanacaksýnýz. Ameliyat sonrasý genellikle korkulduðu gibi aðrýlý geçmemektedir. Basit aðrý kesicilerle bu dönem oldukça rahat geçecektir. Bir gün sonra burun içi boþaltýlacak, nefes almanýz normale dönecektir. Aþýrý sýcak olmayan bir mekanda, baþýnýz hafif yukarýda ya da oturur durumda istirahat etmeniz önerilir. Burun ameliyatlarýndan sonra her rastladýðýnýz insan size farklý yorumlar yapacaktýr. Bu, zevklerin deðiþik olmasýnýn yaný sýra eski burnunuzun iyi bilinmemesi ile ilgilidir. Burnunuz ile ilgili yorumu bu konunun uzmanlarý ile ancak eski burnu göz önüne alarak yapabilmektedir. Zaman içinde burnunuzla ilgili deðiþiklikleri doktorunuzla birlikte takip etmeniz en uygun yol olacaktýr.
Burun Ameliyatýnýn amacý nedir? Burun Ameliyatýnýn amacý nedir? Ameliyatýn amacý nedir? Burun estetiðinde amaç yüzünüze en uygun burnu yapmaktýr. Bu cerrahi iþlem þüphesiz mevcut kumaþla yapýlacaktýr. Yani sizin cildinizin kalýnlýðý, mevcut kýkýrdaklarýn inceliði ve formu, yara iyileþmeniz ve daha önce geçirdiðiniz burun ameliyatlarý baþarý oranýný belirler. Amaç yüzünüze ilgisiz bir burun yapmak deðildir. Bu nedenle tek baþýna en güzel burnu yapmak sorunlarý çözmeyecektir. Yüzünüze en uygun burun yapmak en baþarýlý sonuç olarak kabul edilir. Burunun bazý yerleri küçültülürken bazý yerlerinin büyütülmesi ile yüzde iyi görünen burun saðlanmaya çalýþýlýr. Burun deliklerinin aþýrý görünmediði, diri, kemik çatýnýn kaybedilmediði ve ameliyatlý olduðu izlenimin saklanmasý önemlidir.
Koku ve tat rahatsýzlýklarý tedavi edilebilir mi? Koku ve tat rahatsýzlýklarý tedavi edilebilir mi? Bazen bir ilaç, koku veya tat rahatsýzlýðýnýn sebebi olabilir. Bu ilaç kesildiðinde veya deðiþtirildiðinde düzelme baþlar. Bazý ilaçlar kimyasal algýlama sisteminde probleme yol açarken, bazýlarý özellikle antihistaminik ilaçlar tat ve koku hissini artýrýrlar. Ciddi solunum yolu hastalýðý ya da mevsimsel allerjisi olan kiþilerde kayýp hissin geri gelmesi için semptomlarýn geçmesini beklemekten baþka yapacak bir þey yoktur. Poliplerin yol açtýðý koku kaybý, poliplerin alýnmasý ile ortadan kalkar. Bazen bu his kendiliðinden de düzenlenebilir.
Koku ve tat alma rahatsýzlýklarýnýn tanýsý nasýl yapýlýr? Koku ve tat almadaki kaybýn derecesi herkesin tanýyabileceði bir kimyasal maddenin en düþük konsantrasyonu ile ölçülür. Ayrýca hastalar farklý maddeleri karþýlaþtýrma testine tabi tutulur. Bu maddeleri algýlama þiddeti ve maddenin konsantrasyonu arttrýldýðýnda koku ve tadý algýlama þiddetindeki artýþlar da test edilir. Koku emdirilmiþ kaðýtlarda hýzlý bir test uygulanýr.
Bozukluklarýn sebebi nedir? Bilim adamlarý 30 - 60 yaþ arasýnda koku alma duyusunun en doruk noktada olduðunu tespit etmiþlerdir. 60 yaþýndan sonra bu duyuda azalma görülmektedir. Yaþlý insanlarýn çoðu bu yüzden iyi koku alamazlar. Kadýnlar erkeklere oranla tüm yaþlarda kokuyu doðru tanýmlamada daha yeteneklidirler. Bazý insanlarýn doðuþtan koku duyusu azdýr. Bazýlarý ise deðiþik bir nedenle bu hissi kaybetmiþlerdir. Üst solunum yolu enfeksiyonlarý ve kafa travmalarý en önemli nedenlerdir. Koku ve tat duyusundaki kayýplarýn kaynaðý burun ve sinüslerdeki polipler, hormonal bozukluklar veya dental problemler olabilir. Uzun süre belli kimyasal maddeleri soluyan insanlarda (örneðin, böcek öldürücüler) bu hissin kaybý görülmektedir. Sigara dumaný insanlarýn en çok maruz kaldýðý durumlardýr. Kokuyu tanýmlama yetisini azalttýðý gibi tat almayý da bozar. Sigara býrakýldýðýnda koku alma duyusu yavaþ yavaþ iyileþir. Baþ-boyun kanserleri için yapýlan radyoterapiden sonra hastalarda tat ve koku alma hissinde kayýplar olur. Sinir sistemine ait bazý hastalýklardan sonra da benzeri kayýplar görülür. Gýrtlaðý alýnan hastalarda genellikle tat duyusu azalýr. “By-pass” tüpü ile burundan nefes aldýrýlarak bu þikayetler giderilebilir (Bu da koku ve tat almak için havanýn mutlaka burundan geçmesi gerektiðini gösteren bir örnektir).
Koku ve tat alma duyusu nasýl çalýþýr? Koku ve tat alma duyusu kimyasal algý sistemine baðlýdýr. Koku ve tat alma iþlemi çevremizdeki maddelerden salýnan moleküllerin özel sinir uçlarýný uyarmasý ile baþlar. Koku hücreleri çevremizdeki kokularla uyarýlýr (Örneðin, parfüm kokularý). Bu sinir hücreleri burun boþluðunun üst tarafýnda öbekler halinde bulunur ve beyine direkt olarak baðlanýrlar. Tat hücreleri aðýz ve boðazdaki tat cisimciklerinde toplanmýþlardýr ve tükürükle karýþan yiyecek ve içeceklerle uyarýlýrlar. Dil üzerinde görülen pürtüklerin çoðu tat cisimciklerini içerirler. Bu yüzeysel hücreler tat ile ilgili bilgiyi komþu sinir lifleri yoluyla beyine gönderirler. Tat ve koku hücreleri sinir sisteminin yaþlandýkça yenilenen tek bölümüdür. Bilim adamlarý bu fenomenden yola çýkarak diðer hücreleri de yenileme yönünde çalýþmalar yapmaktadýr. Kimyasal algýlama sistemi bir þekilde genel kimyasal duyu olarak nitelendirilir. Vücudun ýslak yüzeylerindeki (göz, aðýz, burun, boðaz gibi) binlerce serbest sinir uçlarý amonyak, çok acý biber veya mentol kokusuna karþý hassasiyet gösterirler. Genel olarak tat almada 4 farklý duyudan söz edebiliriz. Tatlý, ekþi, acý ve tuzlu olarak ayrýlabilen bu farklý duyularýn belli kombinasyonlarý ýsý, koku ve genel kimyasal duyu ile birlikte “tat” hissini yaratýr. Bu tat bize yediðimizi ayýrt etmemizi saðlar. Tat duyusu koku ile de algýlanabilir. Örneðin çikolata yerken burun kapatýlýrsa çikolata tadýný tanýmlamada güçlük çekilebilir. Bununla birlikte tatlý veya acý olup olmadýðý hissedilebilir. Çikolatanýn tadý kokusu ile bütünleþtirilerek alýnabilir. Bu örnek kahve için de geçerlidir.
Koku ve tat rahatsýzlýklarý ciddi midir? Koku ve tat erken uyarý sistemi olduðu için yaþamý garantiye alýcý özelliði vardýr. Koku ve tat duyusu bizi ateþe, zehirli dumanlara, gazlara, kokmuþ yiyeceklere karþý uyarýr. Koku kaybý sinüs hastalýklarýnýn, burun pasajýndaki kitlelerin veya daha az sýklýkla da beyin tümörlerinin belirtisi olabilirler. Bazý mesleklerde koku ve tat alma duyularý çok önemlidir (aþçýlar ve itfaiye erleri gibi).
Koku ve tat alma rahatsýzlýklarýnýn sýklýðý nedir: Bir çalýþmaya göre Amerika’da iki milyondan fazla kiþide koku ve tat alma rahatsýzlýðý mevcuttur. Baþka bir çalýþmaya göre de her yýl iki milyonun üzerinde insan bu nedenle doktora baþvurmaktadýr. Çoðu insan da doktora baþvurmadan bu rahatsýzlýk ile birlikte yaþamaktadýr.
GuatrBoynun ön kýsmýnda bulunan kalkanbezinin (tiroit) büyüyüp þiþmesi. Kalkanbezi, damarlarý bol bir iç salgýbezidir. Baþlýca görevi tiroksin ve buna iliþkin birtakým hormonlar salgýlamaktýr. Tiroksin vücut metabolizmasýný düzenleyen bir basit hormondur. Bundan ötürü kandaki tiroksin oraný önemlidir. Gerek bu oran, gerek tiroksinin salgýlanmasý, sempatik sinirlerle tireotrop hormonun denetimi altýndadýr. Tireotrop hormon, kanda tiroksin oraný düþtüðü zaman hipofiz bezinin ön lobundan salgýlanan hormondur. Guatrlarýn fizyolojik sýnýflandýrýlmasý kalkanbezinin salgýladýðý tiroksin düzeyine göre yapýlýr. Basit guatrda (buna andemik guatr ya da nontoksik guatr ya da kolloit guatr da denir) bez genellikle ötiroittir yani normal miktarda hormon salgýlar. Hipertiroidizme baðlý olan guatrlar da vardýr. Bunlarda bez fazla hormon salgýlar. Bu duruma tirotoksikoz hastalýðý ya da Hashimoto hastalýðý denilir. Hipotiroidizm ise kalkanbezinin çok az hormon salgýladýðý durumdur; özellikle miksödem hastalýðýnda bu durum görülür. En yaygýn olan tür basit guatrdýr. Yapýlan tahminler dünyada aþaðý yukarý 200 milyon kiþide bu hastalýðýn olduðunu göstermektedir. Basit guatrýn baþlýca nedeni, kalkanbezinin tiroksini gerekli düzeyde tutabilmek için kandan yeterince iyodür alamamasýdýr. Bu nedenle hipofiz bezi harekete geçerek tireotrop hormon salgýlamaya baþlar ve kalkanbezi geniþler. Geniþleyen bezden daha çok kan geçer, daha çok iyodit çýkar ve tiroksin düzeyi normale döner. Kalkanbezinin irileþme derecesi iyodürün kandaki düzeyine baðlýdýr; zaten alkanbezinin normal büyüklüðü ile normal dýþý büyüklüðü arasýndaki sýnýr pek belirli deðildir. Topraðý iyodür bakýmýndan fakir olup dýþarýdan da az besin getirtebilen pek çok fakir ülkede kandaki iyodür düzeyi düþüktür. Çünkü buralarda besinlerde çok az iyodür vardýr. Bu ülkelerde guatr yaygýn bir hastalýktýr. Guatr etkeni olabilen birçok bileþik vardýr. Bunlar arasýnda iki grup büyük önem taþýr. Birinci grup inorganik iyonlar, özellikle tiyosinatlar ve perkloratlardýr. Kalkanbezi bunlarý kandan alýr. Bu maddeler bezin temizleme gücü bakýmýndan iyodürle rekabet durumundadýr. Bundan ötürü de iyodürün geliþini azaltýr ve guatra yol açarlar. Hastaya fazla iyodür verip dengeyi iyodür lehine çevirmekle bu durum giderilir. Ýkinci grup etken organik bileþiklerden meydana gelir. Bunlarýn etkisi fazla iyotla önlenemez; fazla tiroksin vermek gerekir. Ýkinci grup en çok besinlerde, birinci grup ise alman kimyasal maddelerde toplanmýþtýr. Basit guatrýn iyodür verilerek tedavisi, doðrudan doðruya deðilse bile, dolaylý olarak, hastalýðýn kendisi kadar eskidir. Guatr, varlýðý M.Ö. 2700 yýlýnda Çinliler tarafýndan saptanmýþ bir hastalýktýr. Yine çok eski Çin kitaplarýnda guatra karþý deniz yosunu ve hayvan kalkanbezi yenmesi öðütlenmektedir. Yunanlýlar deniz tuzunu, Ýngilizler ise XVIII. yüzyýlda yanmýþ süngeri kullanmýþlardýr. Bunlarýn hepsi etkili olmuþ yollardýr. Günümüzde ise en çok kullanýlan ilaç Lugol eriyiðidir. Lugol eriyiði iyot ile potasyum iyodür eriyiði karýþýmýdýr. Bu karýþým her gün aðýzdan ufak dozda alýnýr. Ýsviçre’de yapýlan bir denemenin baþarýsýndan sonra birçok ülkede sofrada iyotlu tuz kullanýlmakla toplu bir korunma programý uygulanmaktadýr. ABD’de son zamanlarda yeni bir yöntem uygulanmaktadýr. Ýyot sývý yaðda eritilmekte ve kas arasýna þýrýnga edilmektedir. Bu, beþ yýllýk iyot gereksinmesini karþýlamaktadýr. Bu yolla gerek tedavide gerek korunmada büyük adýmlar atýlmýþtýr. Basit guatrda kalkanbezi görevini normal olarak yapmaya devam ettiðinden bu durumun hastanýn görünüþünü çirkinleþtirmekten baþka bir sakýncasý olmadýðý düþünülebilir. Ancak unutmamalýdýr ki, guatr sonucunda baþka birtakým bozukluklar olabilir. Bu nedenle tedavisiz býrakýlmamalýdýr. Guatr sonucu fibroz, gýrtlaðýn týkanmasý ve kalkanbezi kanseri olabilir. Kalýtsal yolla çocuklara zeka geriliði saðýr-dilsizlik, delilik geçebilir. Guatrlýlarda ölü doðum da görülebilir. Hipertiroit guatr (buna eksoftalmik guatr ve toksik guatr da denilir) da gözler dýþarý doðru fýrlamýþtýr. Kalkanbezi bu çeþit guatrda yalnýz irileþmekle kalmaz, etkinliði de fazlalaþýr. Bunun sonucunda hastanýn metabolizmasý yükselir; iþtahý açýlýr; daha sonra zayýflama görülür; kalp atýþý hýzlanýr; solunum zorlaþýr; korku ve zihin bozukluklarý ortaya çýkar. Bir zamanlar tehlikeli olan bu hastalýk, bugün kolay teþhis edilip antitiroit ilaçlarla tedavi edilmektedir. Bu ilaçlar bezin salgýlamasýný azaltýr. Kötü sonuçlara ulaþan toksik guatra . pek az rastlanmaktadýr. Hipotiroit guatr (miksödem de denilir) bir öncekinin hemen hemen tersidir. Ýrileþmiþ olan kalkanbezim’n etkinliði yeterli deðildir. Hasta tiroksin eksikliðinden sýkýntý çeker. Metabolizma düþer; zihin çalýþmasý aðýrlaþýr; fiziksel etkinlik yavaþlar. Yüz ve gözkapaklarý þiþer; dudaklar kalýnlaþýr; dil irileþir. Deri solgundur; saç yumuþaklýðýný kaybeder. Nabýz atýþý azalýr. Tansiyon düþer. «Sümüksü ve þiþkin» anlamýna gelen miksödem sözcüðü derinin bu hastalýktaki durumunu gösterir. Kansýzlýk da olabilir. Hiperkarotenemi ve A vitamini yokluðu görülür; çünkü karoteni A vitaminine dönüþtürmek için tiroksine gerek vardýr. Her yaþta olabilmekle beraber, miksödem menopoz dönemindeki kadýnlarda yaygýndýr. Hashimoto hastalýðýnýn veya süreðen basit guatrýn bir sonucu olabilir. Bir çeþit akýl hastalýðýnda (kretinizm) kalkanbezi þiþmeden, yani guatr olmadan da hipotiroidizm yani kalkanbezi etkinliði azlýðý görülebilir. Ayný duruma atiroit kimselerde de rastlanýr. Kretinizmin guatrlý bir çeþidi de vardýr. Tedavi her gün ufak dozda verilen tiroksinle yapýlýr; sonuç çoðu zaman olumludur.